Willem maakt altijd grappen over het feit dat ik:

1) alles in de wij-vorm schrijf

2) altijd opsommingen maak

Daarom is deze speech gegoten in de vorm van een opsomming, en waar mogelijk in de wij-vorm geschreven.

1.

We hebben erg uitgekeken naar dit moment. En in ieder geval een van ons heeft er ook ontzettend tegen opgezien. Dat eerste omdat Willem eindelijk debuteert. Willem was lang ons best bewaarde geheim, maar nu hoeven we ons niet meer in te houden. Over dat tweede: ik herinner me een gesprek met Hanneke, het moet rond de tijd geweest zijn dat Willem zijn contract tekende. Hanneke zei: “Wat moeten we toch in hemelsnaam zeggen als Willem debuteert?” Allebei waren we bang dat we uitgenodigd zouden worden om te spreken. Dat begrijpt iedereen die Willem wel eens heeft horen speechen. Daar kun je niet tegenop.

Op 2 juni 2011 maakte ik een bestand aan met de naam ‘Speech Willem’. Ik schreef vier regels en hield het voor gezien. Ik heb het bestand in het halfjaar dat daarop volgde vaak geopend en naar een knipperende cursor gekeken. Op 4 februari 2012 kwam het mailtje:

Ha Dennis,

Ik zou het super vinden als je zou willen optreden op mijn boekpresentatie. Ik denk aan iets van tien minuten. Maar er is dus niet echt budget. Het zou mooi zijn als ik iedereen een drankje aan kan bieden, maar dat moet ik nog bekijken. In elk geval krijg je een pintje en een boek en als je wilt een ander boek uit het fonds, en veel liefde.

Ik had het gedaan al had ik moeten bijbetalen, Willem. Dat weet je.

Wat niet wil zeggen dat ik het biertje niet waardeer.

2.

Ik ken Willem nu een jaar of zes. Dat betekent onder andere dat ik erbij was toen hij leerde dat ‘horeca’ een afkorting was. Hij had altijd gedacht dat dat gewoon een woord was, zoals ‘aardappel’ dat is.

Van die zes jaar heb ik Willem het beste leren kennen in de laatste twee. Dat begon met Eerstejaars, een manuscript dat later Dagen van gordijnen, We hebben een vogel nodig, Niet hier en uiteindelijk De overkant zou gaan heten. En vrijwel meteen nadat hij op basis van dat manuscript een contract had binnengehaald, noemde hij het ‘oud papier’.

De Overkant was een verhaal over een jongen, Simon, die vanuit een klein dorp naar de dichtstbijzijnde stad vertrok om te gaan studeren. Het verhaalde over Willem voordat ik hem kende, maar in een stijl die onmiskenbaar de zijne was:

In de supermarkt stond ik met een mandje in mijn hand en begon toen pas na te denken over wat ik kon maken. Zo ging dat regelmatig. Ik werd afgeleid door een jongetje dat op de smalle tegels door de gangen hinkte. Hij neuriede mee met de muziek die uit het plafond kwam en waar je niet omheen kon. Soms raakte hij bijna de producten in de schappen. Er viel niets om, zijn moeder trok hem steeds net op tijd weg.

Ik dacht weer aan het eten en begon, nog zonder idee, willekeurig door de gangen te lopen. Hier en daar stopte ik en staarde even naar de schappen. Op deze manier liep ik onbewust achter een vrouw aan. Toen ze omkeek, bleef ik staan en haalde een willekeurig pak uit de schappen.

Rijst.

Terwijl ik nadacht of dit het moest worden, meende ik Anne tussen de schappen door in een andere rij te zien. Haar jas en haar haren. Ze liep met een karretje naar achteren. Ik voelde me betrapt. Ik wilde haar niet tegenkomen. Niet hier, niet nu. Ik koos voor de rijst en liep naar voren. Het werd kip met rijst. Met ui, paprika en een groentemix. Vijf ingrediënten, dat was het minimum wat ik mezelf gesteld had.

Hoewel de hoofdpersoon Simon heet, zien we Willem hier terug: een jongen die groots drama in kleine dingen ziet (er viel niets om) en een jongen die zichzelf doelen stelt, die beter wil worden. Die twee dingen, en dat ‘groentemix’ schijnbaar één ingrediënt is.

3.

Ik las twee versies van dat manuscript en toen vertelde Willem me dat hij een contract had. En dat hij had besloten een ander boek te schrijven. Dat boek werd Park.

In De overkant leken de vrienden van het hoofdpersonage veel op Willems vrienden, maar was die hoofdpersoon zelf een constructie. In Park is het andersom. Willem is Willem. Het verschil is tegelijkertijd groter en kleiner dan je denkt. En om de vergelijking op scherp te zetten, hier de supermarktscène uit Park:

‘Lenteuitjes?’

De puisterige jongen in supermarktuniform sprak het woord uit alsof het een scheikundige term was. In een hoog tempo begon hij door de winkel te lopen. Ik ging achter hem aan. Vlak bij de ingang verminderde hij vaart, las de kaartjes die op de schappen waren bevestigd en liep toen weer de andere kant op. Hij vroeg het aan de manager. Ik stond ernaast. De manager zei dat ze geen lenteuitjes hadden. De jongen draaide zich naar me toe en schudde zijn hoofd.

‘Het spijt me,’ zei hij en ging weer verder met zijn werk.

De supermarkt lag aan de rand van de nieuwbouwwijk, een paar honderd meter van het park af. Het was een kleine winkel die je maar net een supermarkt kon noemen. Drie kassa’s en een balie voor kranten en sigaretten. Telkens verbaasde ik me over wat er allemaal ontbrak. Nu waren lenteuitjes niet iets wat ik regelmatig at, maar ik wilde een recept proberen dat ik op internet had gevonden. Even twijfelde ik wat ik moest doen en pakte toen maar gewone uien.

Dit keer komt de hoofdpersoon voorbereid naar de supermarkt, maar laat die het afweten. Waar Simon zichzelf begon te verliezen in een nieuwe wereld, wil Willem er één bouwen, veroveren, maar lukt hem dat niet, niet zoals hij wil. Maar dat moet u zelf maar lezen, ik wil niet te veel verklappen. Daar is het boek te goed voor.

Laten we het er dus maar hebben over waarom het zo’n goed boek is.

4.

Wat het zo’n goed boek maakt zijn Willems oog voor detail en zijn perfectionisme. In de tweede zin van het boek moesten de ruitenwissers op de laagste stand. We hebben er lang over gediscussieerd of het nu motregen, natte sneeuw, lichte regen of misschien wel mist moest zijn.

Er zijn boeken met schietende helikopters en ontploffende auto’s. Er zijn boeken waarin geweld en intriges de hoofdmoot zijn. En er zijn boeken zoals Park, waarin het om het juiste type neerslag gaat.

Ik moet daarbij denken aan een workshop experimentele muziek die ik ooit bijwoonde. We werden in groepjes verdeeld en moesten met dozen, potjes en stokjes muziek maken. De muziek moest over een emotie gaan die we op een kaartje kregen uitgedeeld. Mijn groepje had ‘woede’ en vrij voorspelbaar sloegen we de dozen kapot. De workshopleider kwam naar ons toe met een briefje. Hij keek recht voor zich uit en scheurde het blaadje gecontroleerd in stukjes. Hij zei: “Dit is ook woede.”

Tijdens de selectiedagen van Creative Writing vroeg een aspirant-student aan Willem waarover hij schreef. Hij zei: “Ik schrijf in ieder geval niet over emoties, want uhm… daar ben ik niet zo goed in.” Wat hij bedoelde is dat hij niet op dozen slaat. Willem scheurt minuscule stukjes van het papier af, beetje bij beetje. En uiteindelijk sta je als lezer naar een handvol confetti te kijken. Feest is anders, maar goed is het wel.

Willem ziet het drama in de manier waarop iemand aan zijn of haar thee nipt, in de plaats van de pijnlijke stiltes in een gesprek en in de bewoordingen van sms’jes. En ja, Park is het zoveelste boek van een debutant dat op diens eigen leven gebaseerd is, maar het is meer dan weer een verhaal van een twintiger die met zijn ziel onder de arm loopt. Door over zichzelf te schrijven, schrijft Willem eigenlijk over ons allemaal. Het is geen omweg, maar de meest directe route. Park gaat over ons eigen onvermogen, over onze eigen vriendschappen.

Zonder moeilijke woorden.

5.

Volgens de schrijver Frederick L. Collins zijn er twee soorten mensen: mensen die een ruimte binnenkomen en zeggen “Hier ben ik dan” en mensen die een ruimte binnenkomen en zeggen “ah, hier zijn jullie.”

Ik val in die eerste categorie. Willem in de tweede. (Met uitzondering van de lunchpauzes bij de Wintertuin waar hij altijd een halfuur lang zoveel mogelijk high fives verzamelt met zijn slechte grappen.)

Het maakt ons een raar stelletje, want naast collega’s zijn we vrienden. Vrienden die wel eens kibbelen alsof ze getrouwd zijn. Het is een vreemde combinatie.

Maar Willem herinnert me er altijd aan wat opletten betekent, dat je nooit hoeft op te houden met je over dingen te verwonderen. Willem herinnert me eraan wie we zijn als we podium en pose vergeten. Aan wat er overblijft als we het toneelspel achterwege laten.

Ik heb altijd gezegd dat iedereen een eigen Willem moet hebben. Dat moment is er nu. U kunt Willem mee naar huis nemen, op uw nachtkastje leggen, in uw boekenkast of tussen de familiefoto’s zetten, maar vooral ook lezen. En ook niet onbelangrijk: u kunt Willem cadeau doen. De wereld wordt er beter van.

6.

Tot slot: ik ben voornemens om mijn volgende bundel af te sluiten met een gedicht dat ik van Willem heb gestolen.

Hij sms’te me dit:

Ik ben wat later vertrokken,
maar wel al onderweg.

Ik ben blij dat je er nu bent, Willem.

Op ons, op jou, op Park. 

Park is verkrijgbaar! Onder andere hier, hier, hier en hier. En ook als e-book.
En Hanneke schreef ook een speech. 

Vernietigende hoeveelheid van alles, rechtgehouden door heel weinig

In een toespraak die de Amerikaanse schrijver Neil Gaiman op MIT gaf, vertelde hij dat het de taak van de auteur is om te ontploffen. Het is de taak van academicus om zich in het getroffen gebied te begeven, de scherven op te rapen en te bepalen wat voor soort ontploffing het was, hoeveel schade ze had moeten aanrichten en in hoeverre ze daarin geslaagd is. Als auteur, zegt Gaiman, voelt hij zich meer op zijn gemak in het ontploffen dan in het praten over ontploffingen.

Dat vooraf.

1.
Op Poetry International van dit jaar kwam ik Matthijs Ponte, coördinator van Perdu, tegen en wat me vooral bijgebleven is van ons gesprek is dat hij vond dat ik écht écht Jeroen Mettes moest gaan lezen. Hij wees naar de winkel waar de casette met Weerstandsbeleid en N30 stond en zei: “Hij staat daar.” Ik beloofde dat ik het zou gaan lezen.

Een week of twee later lag de casette op het kantoor van de Wintertuin, waar ik werk. Ik vroeg of ik’m mocht lenen en dat mocht. Thuis zette ik de casette in de boekenkast met een vast voornemen erin te beginnen zodra ik me door de stapel te lezen boeken had heen gewerkt. En de casette begon stof te vangen.

Totdat ik een mail kreeg van Frank Keizer, eveneens van Perdu, met de uitnodiging voor deze avond. Erin stond: De receptie van N30 moet eigenlijk nog op gang komen, en we willen de ontvangst graag een impuls geven door ook dichters te vragen die zich niet al hebben uitgelaten over Mettes (of het zelfs nog niet gelezen hebben), en zo in staat zijn het werk onbevangen tegemoet te treden. Je lijkt ons daarvoor erg geschikt.

2.
Ik moest toegeven: ik had het, in de woorden van Frank Keizer, zelfs nog niet gelezen. Ik had eerder van Mettes gehoord, dat natuurlijk wel. Meerdere malen bezocht ik zijn website, maar ik kwam niet langs die lege post bovenin. Onder die post stonden een flauwe opmerking van Chrétien Breukers, een anoniem kattenbelletje en vanaf het derde bericht de reacties op Mettes’ heengaan. Daaronder stonden dan weer een hoop spamberichten. Ik werd er misselijk van. Ik vond het te veel om overheen te stappen. Ik voelde me een buitenstaander, een voyeur zelfs. Daarom had ik me nooit met Mettes beziggehouden.

3.
Maar nu moest ik. Gelukkig was er die casette. Ik wist dat er een poëtica rondom het gedicht te vinden was in Weerstandsbeleid, maar besloot het aan te pakken zoals ik dat altijd doe: gewoon beginnen te lezen, onderstrepen wat iets met me doet en dan een hoekje omvouwen van de blaadjes waarop ik iets heb onderstreept. Dan zou ik later die onderstrepingen overtypen, ernaar kijken en in een keer weten wat ik over Jeroen Mettes (en vooral over N30) zou moeten zeggen. Zo had dat altijd gewerkt.
Ik onderstreepte op elke pagina wel drie of vier zinnen. Zinnen zoals: Ik zag een man – een mens met een gezicht en een geslacht en een manier van kleden en fietsen – en ik dacht: daar gaat een zin. Of een zin als: Mijn kapsel is géén statement. Maar ook: Op de koffie bij de familie van je vriendin na Auschwitz is onmogelijk.

En zo had ik er op de eerste 30 pagina’s wel een stuk of 40 onderstreept. Ik wist niet welke kant ik de hoekjes op moest vouwen. Er ontstond een gat in de rechter onderhoek van het boek. Daar zat ik met een gehavend boek (dat ik vast en zeker moest terugbetalen aan mijn werkgever) en geen manier om er iets zinnigs over te zeggen. Terwijl precies dat, over minder dan een week nog, van me verwacht werd.

4.
Ik pakte er toch de poëtica uit Weerstandsbeleid bij. Daar werd ik vooral getroffen door het volgende:

Probleem: de mogelijkheid van een gemeenschappelijk spreken (poëzie) bij gebrek aan ‘wij’. Of: wat is een ‘wij’ dat geen collectief subject (of in ieder geval geen volonté générale) is?

In de brief die Mettes schreef aan Samuel Vriezen – en die als inleiding bij N30 is opgenomen – had ik al gelezen dat Mettes een soort tale of the tribe voor ogen stond, in een samenleving die het aan tribe & tale ontbreekt en ik had er iets gemeenschappelijks in ontdekt. De passage uit de poëtica leek echter wel heel erg veel op wat ik mensen over mijn eerste bundel vertelde als ze vroegen waar het over ging.

Daar moest ik dan hier maar over gaan hebben. Ik zou mij en Mettes als gezamelijke strijders opvoeren, mannen met dezelfde visie, dezelfde idealen.
Maar dat zou liegen zijn. Want ik was er dan wel van overtuigd dat Mettes en ik elkaar ergens raakten, maar het voelde niet goed de uitwerking van mijn bij vlagen adolescent aandoende bundel naast het monsterproject dat N30 voor hem geweest moet zijn te leggen. Hoeveel ik ook in Mettes mocht herkennen. Op hoeveel zinnen ik ook hardop ‘ja!’ schreeuwde, uiteindelijk waren we toch twee compleet verschillende dichters. Ik had nog steeds niks en minder dan een week om iets te verzinnen.

5.
Ik bedacht me dit: op open dagen van de ArtEZ, de kunstacademie in Arnhem waar ik lesgeef, houd ik altijd een praatje over de vier typen kunstenaars die de Amerikaanse striptekenaar Scott McCloud onderscheidt. (Ik vlieg er even doorheen.)

Allereerst zijn er de classicisten, die geloven in traditie en vakmanschap en die kunst proberen te maken voor de eeuwigheid. De tweede categorie zijn de formalisten, die de vorm waarin ze werken willen begrijpen, ermee willen experimenteren. Ze schuiven graag de inhoud naar de achtergrond om nieuwe ideeën omtrent die vorm voorrang te geven. Als derde zijn er de animisten, voor wie de inhoud juist op de voorgrond staat. Ze willen het leven weergeven. Ze geloven in personages en verhalen, meer dan in kunst. Het zijn intuïtieve wezens. Ten slotte zijn er nog de iconoclasten die eerlijkheid, vitaliteit, authenticiteit en pretentieloosheid hoog in het vaandel hebben staan. Ze laten zich door niemand vertellen wat wel of niet kan, niet eens door zichzelf; ze weigeren vooral zich te conformeren aan wat dan ook.

Je kunt prima trekken uit verschillende categoriën vertonen. Zo vinden animisten en iconoclasten beiden het leven belangrijker dan de kunst, waar het voor de classicisten en formalisten precies andersom is. Aan de andere kant delen formalisten en iconoclasten de drang naar revolutie, terwijl classicisten en animisten meer in traditie geloven. Het wordt pas moeilijk als je probeert tegelijkertijd classicist en iconoclast te zijn, of tegelijkertijd formalist en animist. Het kan, maar het is moeilijk.

Het probleem met Jeroen Mettes was: hij was het allemaal en geen van allen. Nog minder dan een paar dagen om iets zinnigs over hem te zeggen.

6.
Maar ik was wel verder. Een van de eerste gedachten die ik had toen ik in N30 begon te lezen was: jeetje, wat veel allemaal. Ik had het idee dat Mettes alles probeerde te vangen en het liefst tegelijkertijd. Het probleem met alles is: het is te veel.

Daarom selecteren we en doordat we selecteren kiezen of creeëren we verhalen, en nog belangrijker: helden. En eigenlijk zijn er maar twee typen schrijvers: zij die de helden beschrijven en zij die er een willen zijn. Mettes wilde er veel liever een zijn dan er een creeëren.

Kunstenaars zoals Mettes zijn gamechangers, die niet in hokjes vallen, omdat ze precies de hokjes zelf op de schop willen nemen. Was hij hier nog geweest, was er meer van hem verschenen, was er een vent overgebleven om achter dit werk te staan: het Nederlandse poëzielandschap had er onmiskenbaar anders bijgelegen. Het mocht niet zo zijn.

7.
Ik was laatst op een concert van het hiphoplabel Rhymesayers. Een van de beste paarden van stal, Brother Ali, wilde handen in de lucht zien voor de kunst. Want, zo zei hij: Art is how we know we’re not alone in this motherfucker.

Dat is het gevoel dat me steeds weer bekruipt als ik in Mettes lees. Hij is er ver voor moeten gaan. Het was beter geweest als hij precies datzelfde gevoel had gehad bij het schrijven van N30.

Handen in de lucht voor Jeroen Mettes.

“I think at first she was some kind of performance-artist-slash-barmaid.
Now she’s just a barmaid. It’s like . . .” Eric cut himself off again.

Ik luister geen radio. Nieuwe bands ontdek ik alleen omdat ze genoemd worden in interviews, via vrienden of op soundtracks van films. Ik lees wel een boekenbijlage, maar de keren dat ik op basis daarvan een boek heb gekocht zijn op twee handen te tellen. Hoe ik bij nieuwe boeken kom, het is mij een raadsel. Het internet heeft er vast iets mee te maken.

Enfin, om een lang verhaal kort te maken – zo ging het:  Er is een liedje van The Hold Steady – een band die ik ontdekte op advies van een vriend en nu aanbid – over een serveerster. In een interview zegt Craig Finn dat hij de personages gebaseerd had op een boek van Richard Price.

Lush Life wordt op Wikipedia een social novel genoemd. Ik vind dat een vreemde naam voor een genre; een roman heeft altijd een sociaal aspect, zelfs als het over een schipbreukeling gaat. Wat Lush Life volgens mij wel is, is een heel breed opgevatte police procedural, een genre dat om een misdaad draait, maar zijn spanning (anders dan de whodunit) niet moet hebben van het vinden van de dader. Het is een genre dat populair is op TV en nu we daar toch zijn wil ik even Duane Swierczynski* citeren:

My problem with most modern-day cop shows is that the hero cops seem to have little to no personal life. They’re essentially cardboard stand-ins cut to stereotype (“the earnest one,” “the eccentric one,” “the goth one,” etc). I don’t know about you, but I want my fictional cops with real meat on their bones, hot blood in their veins. I ant them to have problems. I want them to be interesting.

Het is wat een serie als The Wire (waar Price overigens aan meeschreef) onderscheidt van bijvoorbeeld NCIS, waarom Omar je beter bij blijft dan Gibbs. Het is het bewijs dat personages vaak belangrijker dan plot zijn.

En die personages zijn ook in Lush Life wat maakt dat je verslaafd raakt. Net als bij The Wire volgen we hier niet alleen de agenten, maar ook de criminelen, de passanten en de profiteurs. Het zijn er te veel om op te noemen, maar als je drie personages mag uitkiezen waar het verhaal het meest om draait zijn dat: rechercheur Matty Clark, restaurantmanager Eric Cash en de puber Tristan Acevedo. En als koor komt de hele tijd een taxi voorbij die gevuld is met undercoveragenten die zich de Quality of Life Task Force mogen noemen.

Het boek draait om de moord van Ike Marcus, die met Eric Cash en een andere vriend na een avond stappen aangehouden wordt door twee overvallers. Hij zegt: “Not tonight my man” en wordt daarop neergeschoten. Cash is in eerste instantie de hoofdverdachte en dat vormt het vertrekpunt van de roman.

Ik geef toe, dat is een synopsis van likmevestje. Zoals gezegd: het gaat niet om het plot in dit boek, dus het geeft niet. Het boek gaat over het leven in de Lower East Side van New York.

Het gaat over Matty Clark die van alle kanten wordt tegengewerkt bij het oplossen van de moordzaak. Het gaat over de relaties die hij erop nahoudt in clubs waar hij ook portier speelt. Het gaat om zijn onvermogen een relatie met zijn zoons te hebben.

Het gaat ook over Eric Cash die ooit met grote plannen naar de stad kwam en nu door diezelfde stad wordt uitgekotst. Over hoe hij als een gevangen rat een weg naar buiten zoekt, een nieuw leven.

En het gaat over Tristan Acevedo die zonder enig rolmodel zijn best doet om iets van zichzelf te maken. Over de veiligheid die een 22 mm in zijn broekrand gestopt hem biedt. Over de raps die hij probeert te schrijven.

En het gaat over zoveel meer mensen. Zoals de serveerster. Zoals de vader van Ike Marcus, de zonen van Matty Clark. Over een acteur die de media-aandacht rondom de moord als een grote bijdrage aan zijn portfolio ziet. Over het meisje dat de zeven dwergen aan de binnenkant van haar bovenbeen heeft getatoeëerd.

Price heeft de gave om precieze beelden in kleine zinnen neer te zetten. Daarnaast schrijft hij met grote sympathie voor zijn personages, wat voor een hel hij ze ook serveert. De taal is altijd raak, de zinnen zorgvuldig geconstrueerd. Het is zo’n boek dat je pas weg kunt leggen als je je ogen echt niet meer open kunt houden.

Als je dit boek gelezen hebt, is het alsof je twee weken in New York hebt gewoond. En dat New York je in elkaar heeft geslagen.**

“I just get so fucking tired of hearing all of that, you know? Everybody’s big plans around here.” 
“Sure.”
“I have mine too, you know. I just don’t….”
“Don’t…”
Eric held up a hand, turned profile to the table. 

Lush Life is verkrijgbaar op bol.com. Er is ook een Nederlandse vertaling verschenen bij De Bezige Bij, onder de nogal suffe titel Straatleven.

* In de inleiding van Jokers and Madmen, de tweede trade paperback in de serie Gotham Central van Ed Brubaker en Greg Rucka. Ook zeer de moeite waard trouwens.

** En toch is Lush Life (en dit las ik ergens, maar ik weet niet meer waar) bijna een liefdesbrief aan de stad.  En de stad houdt ook van Richard Price, zoals dit project rondom Lush life bewijst.

(Foto’s zijn Creative Commons van Flickr: Richard Price door PalFest. De Lower East Side door Payton Chung.)

Ik krijg nog steeds kippenvel bij het horen van “I know a thousand things louder than a soldier’s gun.” Om het Alternatieve Boekenweekgeschenk 2011 te citeren: Het is de bedoeling dat u (…) blij, vrolijk, geïrriteerd of op welke wijze dan ook geëmoitioneerd raakt.

Als dat niet lukt, is er iets mis met u.

Ik kende Patti Smith een beetje. Zo van naam. En van Because the night en Gloria. Meer niet. Toen kwam ik haar tegen in een blogpost van Austin Kleon. Hij schrijft:

I also love the book Just Kids by Patti Smith. I love it because it’s a story about how two friends moved to New York and learned to be artists. You know how they learned to be artists? They pretended to be artists. I’ll spoil the book for you and describe my favorite scene, the turning scene in the book: Patti Smith and her friend Robert Maplethorpe dress up in all their gypsy gear and they go to Washington Square, where everybody’s hanging out, and this old couple kind of gawks at them, and the woman says to her husband, “Oh, take their picture. I think they’re artists.” “Oh, go on,” he shrugged. “They’re just kids.”

En zo kwam het boek op mijn stapel te lezen boeken. Meer dan een autobiografie is het boek een liefdesverhaal dat verandert in een ode aan haar vriendschap met Robert Mapplethorpe. Ik wil het boek evenmin als Kleon voor u verpesten, maar ik wil toch ook een van mijn favoriete scènes aanhalen.

Smith en Mapplethorpe proberen door te breken en bezoeken daarom Max’s Kansas City, een kroeg die door Warhol en entourage op de kaart was gezet. Op een avond daar spreekt Fred Hughes haar aan en zegt: “Ohhh, your hair is very Joan Baez. Are you a folksinger?” Ondanks dat ze opkeek tegen Baez, stoorde die opmerking haar en op een nacht – als ze niet slapen kan – besluit ze haar haar te knippen.

I looked at myself in the mirror over the sink. I realized that I hadn’t cut my hair any different since I was a teenager. I sat on the floor and spread out the few rock magazines I had. I usually bought them to get any new pictures of Bob Dylan, but it wasn’t Bob I was looking for. I cut out all the pictures I could find of Keith Richards. I studied them for a while and took up the scissors, machete-ing my way out of the folk era. I washed my hair in the hallway bathroom and shook it dry. It was a liberating experience.

When Robert came home, he was surprised but pleased. “What possessed you?” he asked. I just shrugged. But when we went to Max’s, my haircut caused quite a stir. I couldn’t believe all the fuss over it. Though I was still the same person, my social status suddenly elevated. My Keith Richards haircut was a real discourse magnet. I thought of the girls I knew back in high school. They dreamed of being singers but wound up hairdressers. I desired neither vocation, but in weeks to come I would be cutting a lot of people’s hair, and singing at La MaMa.

Onze doorbraken zijn altijd minder episch dan we hopen. Het is een raar ding om kunstenaar te zijn. Getuige Just Kids, lees dat boek.

—–
Hier mijn “samenvatting” in citaten en plaatjes:

Nazomergasten is geen avondvullend interviewprogramma, maar een online variant die surft langs de miljoenen video’s op YouTube. Inspiratiebronnen en een persoonlijke blik op filmpjes die voor het oprapen liggen. Geen bekende Nederlanders, maar jonge mensen en hun online pareltjes. Alle blogs verschijnen ook nog als playlist op YouTube.

Het brein achter Nazomergasten, Tim Arts, vroeg of ik ook zo’n playlist wilde samenstellen. Dat deed ik. Hier.

City of Thieves – David Benioff

Eigenlijk hou ik niet van historische fictie en al helemaal niet van verhalen die tijdens de Tweede Wereldoorlog spelen. Maar dit boek… enfin. Eerst een introductie.

David Benioff is wat minder bekend dan zijn generatiegenoot Dave Eggers, maar zeker net zo hard de moeite waard. Ik leerde hem kennen via de verhalenbundel When the nines roll over, maar hij is waarschijnlijk bekender om zijn eerste roman, The 25th Hour. Het boek werd verfilmd door Spike Lee en Benioff nam zelf het scenario voor zijn rekening. Hij schreef daarnaast scenario’s voor The Kite Runner en X-Men Origins: Wolverine. Momenteel werkt hij aan een scenario over het leven van Kurt Cobain.

Het verhaal van City of Thieves speelt tijdens de bezetting van Leningrad in de Tweede Wereldoorlog, waarin de stad hermetisch is afgesloten en mensen gedwongen zijn hun huisdieren te eten en uien te delen als avondeten. Hoofdpersonage Lev Beniov (de zeventienjarige zoon van een door het regime afgevoerde dichter) wordt gearresteerd voor het plunderen van een boven Leningrad neergedaald Duits lijk, en dat ook nog na de avondklok. Hij wordt samen met de charismatische Kolya, een ‘deserteur’ uit het Russische leger, in de cel gegooid. Beiden zijn ze ervan overtuigd de volgende ochtend neergeschoten te worden, maar in plaats daarvan krijgen ze de kans hun vrijheid terug te winnen door middel van een levensgevaarlijke en bijna onmogelijke missie: een dozijn eieren bezorgen voor de bruiloft van een officiersdochter.

De rest is het boek. Dat Benioff veel voor films schrijft, zie je er makkelijk in terug. De spannignsbogen zijn zorgvuldig opgebouwd en het boek is geschreven in korte, scenische hoofdstukken. Het is vlot, het is aangrijpend en bijzonder grappig. De oorlog is meer het decor voor een bijzonder coming of age-verhaal. Lezen. Beginnen kunt u nu al: hier.

Dit is jouw huis – Maartje Wortel

Van een ruime halve eeuw geleden naar helemaal hier en nu: de debuutbundel van Maartje Wortel. Voor het afgelopen Wintertuinfestival wilde Willem een simpel voordrachtenprogramma maken. En dan met proza, want poëzie was er al genoeg. Hij maakte een selectie van juist verschenen/nog te verschijnen boeken en vroeg de rest van de redactie om mee te lezen. De ongecorrigeerde proef van dit boek was populair: er was bijna een soort van intekenlijst onder de redactie zo van ‘Na jou, krijg ik hem.’ En zo kwam het dat ik maar gewacht heb tot het boek er was.

Vaak val ik over stijl en stilistisch was deze verzameling niet helemaal mijn ding. Waar ik vaak dan ergens halverwege een boek toch opgeef, was ik halverwege Dit is jouw huis helemaal om. Het is niet mijn stijl, maar wat is dit goed.  Het mooie aan de verhalen in dit boek vind ik het open, verkennend karakter ervan. Misschien is dat iets wat bij een debuut hoort, je probeert van alles uit, maar ik denk dat het ook iets fundamentelers is. Ik krijg bij het lezen en herlezen van de verhalen het gevoel dat voor Wortel de vraag ‘Wat als…?’ het begin van een verhaal is en dat het antwoord van daaruit gezocht wordt, simpelweg, door te schrijven.

Dat resulteert in een bundel die de dromerige sfeer van Sam Mendes-films en bovenal een ontwapenend effect heeft. En als er iets moeilijk is, is het ‘ontwapenend’ zijn.

Hoe de wereld perfect functioneert zonder mij – Joost Vandecasteele

Van het nu gaan we dan naar ietsje verder. Naar de grimmige wereld van Joost Vandecasteele. Deze tipte Maarten me, meerdere keren. “Dat moet jij echt lezen.” En vooral ik, omdat het iets voor mij zou zijn. En gelijk had hij. Wie mij (en wat ik schrijf) een beetje kent, die weet wel wat een flaptekst zoals de deze met mij doet:

Dit is niet enkel mijn verhaal. Dit is het verhaal van een volledige generatie. Niet deze generatie, maar de volgende. Niet nu, maar iets later in dit verse millennium. Niet hier, maar in de grootste stad die dit land ooit heeft gekend.

Men zegt dat je de verhalen moet schrijven die je zelf heel graag wilt lezen. De last is nu verlicht, want Joost Vandecasteele schrijft ook een deel van die verhalen. Ik ga hier ook niet al te veel over zeggen. Als u meer wilt weten, kunt u bijvoorbeeld de Iets met boeken van afgelopen weekend nog eens terugkijken. Zo’n Banksyesque omslag is natuurlijk ook niet mis.

Verder nog de moeite waard:

A prospect of the sea – Deze verhalenbundel van Dylan Thomas kocht ik vanwege het verhaal ‘After the fair’ dat ik vervlochten heb door mijn kerstverhaal. Thomas’ proza is net zo adembenemend als zijn poëzie. Het geniaal grappige essay How to be a poet is het perfecte toetje op het einde van deze geweldige verzameling. De bundel staat ook integraal online.

Print is dead – Jaja, die stond ook al in mijn poëzielijstje. Hier de tweede reden: omdat u de verhalen van Jan Aelberts, Eva Mouton en Maarten Ingels die hierin staan gewoon moet hebben.

Wij – Intrigerend boek van Jeroen Olyslaegers. Het eerste boek dat ik van hem las, maar ik heb zo’n vermoeden dat ik nog meer Olyslaegers in huis ga halen.

Paarse Dingen – Frans Kusters, en wel hierom.

Zo en dat was 2009. Ik wens u een fijne jaarwisseling vanavond. We zien elkaar terug in 2010.

When life gives you lemons, you paint that shit gold – Atmosphere

Tijdens de laatste Literaturjugend zei Bert tegen mij: “Jij bent aan de ene kant een heel slimme jongen en aan de andere kant hou je nogal van hiphop.” Uiteraard bedoelde hij hier niet dat de twee elkaar uitsluiten, maar er zullen vast mensen zijn die dat denken.

Atmosphere is zo’n band die al jaren keihard het tegendeel bewijst. De band bestaat uit Ant (beatmaker) en Slug (MC). Ze maakten echt naam met het album Godlovesugly, een klassieker die dit jaar terecht een rerelease vierde. Atmosphere maakt volwassen rap, zonder het gepreek van een latere KRS-One, zonder platitudes en vooral: erg luister- en dansbaar.

When life gives you lemons… kwam al in 2008 uit, maar ik ontdekte het album pas dit jaar. Qua geluid is de band nog meer van de beats gedreven richting de sound die ze al een tijdje met hun live-band brengen. De teksten van Slug zijn, zoals gewoonlijk, korte verhalen met bescheiden verteller:

She went vegetarian for the baby
Third trimester, I see the kid kick
She showed me outside when she gave me a cigarette
Shit, there’s no way to measure it
Not every pony grows up to be a pegasus

De limited edition bevat bovendien een geïllustreerd kinderverhaal van Slug en een DVD met liveconcert. Het is geen tweede Godlovesugly, maar wat mij betreft zeker een plek in iedere platenkast waard.

Wait for evolution – De Staat

Twee a drie jaar terug werkte ik in een zeer aangename kroeg, die nogal gesteld is op de lokale muziekscene. Zodoende hangen er ook veel muzikanten in die kroeg en geven ze hun demo’s aan de DJ. En die draaide dat wel eens.

Zo kwam het dat ik bij de eerste keer dat ik De Staat live zag in diezelfde kroeg dit fijne liedje al helemaal mee kon zingen. Toen ik erachter kwam dat het geen cover, maar gewoon een lied van de band zelf was, was ik om. Net als zowat heel Nederland dit jaar. De rest is bekend.

Komend jaar gaan de jongens het buitenland veroveren en in ieder geval heel Nijmegen moedigt ze aan. Hieronder nog een keer het liedje waarmee het allemaal begon, afgelopen januari, over de kroeg waar ik al twee a drie jaar niet meer werk.

Yeah So – Slow Club

Deze CD hoorde ik op de luisterpaal en ik wist meteen dat het een plaat voor mijn lief was. Dat kwam handig uit want die was niet lang daarna jarig. En toch was het in die twee weken tussen dat ik de CD al op mijn mp3-speler had en haar verjaardag nog moeilijk om de liedjes niet spontaan te gaan zingen.

Slow Club maakt namelijk aanstekende alt-folk met de daarbij horende ruwe randjes. Charles Watson (overigens ook schrijver, zo blijkt) heeft wat weg van onze eigenste Lucky Fonz III en Rebecca Taylor is een bijpassende, eigentijdse June Carter. (Oké, voor beide opmerkingen ga ik op mijn donder krijgen, so be it.)

Ik weet dat dit album eigenlijk een veel te hoog indie-knuffel-gehalte heeft, maar ik kan het niet laten om de liedjes zo nu en dan keihard te blèren. Zo, dan weet u dat ook weer.

Verder nog de moeite waard:

The Hermit Sessions – Uiteraard vooral live.

Sick of Wasting – Sage Francis laat nogal op zich wachten wat betreft zijn nieuwe album, maar heeft daarom een mooie EP gratis beschikbaar gesteld met materiaal van ’96 tot nu. Het is de meest funky EP in de Sick of...-serie en hoewel er een hoop nummers op staan die waarschijnlijk nooit een album zouden halen, staan er ook geweldige tracks op als Conspiracy to riot en House of Bees. 2010 moest er maar eens een nieuw album komen.

So sehr dabei – Dit album kwam ook al in 2008 uit. Hoewel Clueso momenteel muzikaal vooral een mij wat te poppy kant op gaat, blijven zijn teksten dichtbij waar ik zelf ook graag over schrijf en blijf ik zijn albums kopen. Deze is vooral de moeite waard.

De Speeldoos – Van Torre Florim (De Staat) en Roos Rebergen (Roosbeef), gebaseerd op gedichten van verstandelijk beperkten. Ik bezocht met Willem de presentatie en ben blij dat ik het ook live heb mogen meemaken. Geef je geld niet uit aan onweer, koop de Speeldoos!

Sad Clown Bad Dutch – Een eerbetoon aan Atmosphere met o.a. Che, Macronizm en Nijmegens eigen Meneer Ruys.

Metropol – Ted McKeever

Eerder (als in: ongeveer een jaar geleden) schreef ik al over het eerste deel in deze serie: Transit. Dat was mijn eerste aanraking met deze geweldige stripstekende courtroom sketch artist. Net als in de eerste twee delen, speelt Metropol in de nabije toekomst, alleen dan de geperverteerde, industriële variant. De stad is de arena waarin de apocalyps wordt uitgevochten. Een pest-achtige ziekte zorgt ervoor dat mensen overlijden (aan het feit dat ze hun ingewanden uitbraken). De goede zielen veranderen in engelen, de slechte in demonen. De engelen bevinden zich duidelijk in de minderheid. Hoe verder het verhaal vordert, hoe minder gewone mensen er nog in de stad rondlopen.

Het is een geweldig einde-der-tijden-verhaal waarin een hoop kleine verhaallijntjes culmineren in een finale van epische proporties, maar altijd met een rauw randje. Zo valt McKeever sowieso wel te samen te vatten: geperverteerde epiek met een rauw randje. De engelen in dit boek hebben wapens (als in: geweren, pistolen en bommen) en de enige manier de wereld te redden, is deze stad vernietigen.

Het is McKeever op zijn best: 1) Contrastrijke zwart-wit tekeningen, waarin hoekige lijnen naadloos aansluiten op dikke smeren inkt. 2) Een cast van anti-helden, veelal uit de vorige twee delen afkomstig, op een duidelijke, doch steeds gesidetrackte missie. Metropol is een absolute must have als je van indie comics houdt. Het nawoord, waarin McKeever de aanleiding voor dit verhaal schetst, alleen al is de bescheiden prijs voor dit 424 pagina’s tellende werk waard. Lees wel vooral eerst Transit en Eddy Current. En lees hier een mooie recensie van alle drie de delen.

Ik kan niet wachten op het volgende deel in de McKeever library, maar volgens mijn favoriete stripverkoper duurt her nog wel even.

DMZ – Brian Wood

Gelukkig is er DMZ. Enkele mensen raadden me deze serie al meerdere keren aan, maar ik pakte dit jaar pas het eerste deel mee naar huis. Snel daarop volgden er meer.

DMZ is een what if?, een alternatief heden. De serie speelt vlak na 9/11 en verkent het idee van een tweede burgeroorlog in de Verenigde Staten. Steeds meer mensen zijn ontevreden met het beleid dat gevoerd wordt en al gauw is er een beweging die zich de Free Armies noemt en sneller dan verwacht het land overneemt. Ze stoten op het Amerikaanse leger in (waar anders) New York. Manhattan  wordt de demilitarized zone, de frontlinie, het niemandsland.

En om dat niemandsland is het in deze serie te doen: Matty Roth, een fotostagiair van een grote krant, blijft per ongeluk achter in de DMZ en besluit uiteindelijk te blijven om verslag te doen van het leven daar. En dat is deze comic. Als het in comics om world-building gaat, zet DMZ vast en zeker een nieuwe standaard. Meer dan om de politiek van de oorlog, gaat het om het leven en overleven in een niemandsland, een urbane ruïne die grotendeels afgesloten is van de rest van de wereld.

DMZ is een verkenning en als lezer verken je de stad mee met de schrijver. Aan het einde van de tweede trade paperback vind je een soort reisgids voor de DMZ, met kaarten, inzetjes, interviews, zeg maar alles behalve een verhaal. In de vijfde trade paperback neemt Wood rustig de tijd om zes bijrollen uit te diepen in eigen verhalen, waarin het hoofdpersonage Matty Roth weer slechts een bijrol speelt. DMZ is niet alleen een verkenning van een gedachte, maar ook van de mogelijkheden van een medium en het schrijven zelf.

Een mooie recensie (met veel plaatjes) van het tweede deel vind je hier.

Essex County – Jeff Lemire

Om even het idee tegen te spreken dat ik alleen maar van stadse dingen houdt: Essex County. Wat een comic: een jongetje dat een superheld wil zijn, een mislukte ijshockeyspeler, twee broers die hopeloos uit elkaar groeien, een reizende zuster en een landschap waar je steeds de horizon ziet. Meer ruraal en Canadees krijg je ze niet.

Lemire, zelf afkomstig uit Essex County, bewijst hier een verhalenverteller van hoog niveau te zijn. In een simpele tekenstijl, maar met enorm gevoel voor découpage en spanningsbogen, vertelt hij drie verhalen die op het einde allemaal met elkaar verbonden zijn. Het zijn van die verhalen die je niet goed kunt samenvatten, niet kunt beschrijven, verhalen waarin werkelijk elke scène telt. Lezen en leren.

Canada is overigens een beetje het Scandinavië van de Verenigde Staten, maar dat terzijde.

Verder nog de moeite waard:

Slaapkoppen – geweldige, tja toch echt wel ‘dromerige’ strip, die je meeneemt naar een lege, maar warme wereld waarin er geen omkaderingen zijn en de fysieke werkelijkheid variabeler is dan ooit.

Ronin – Cultklassieker van Frank ‘Sin City’ Miller die ik dit jaar voor het eerst las. Ik kon enkel tot de conclusie komen dat het terecht een klassieker is. Very cyberpunk.

Incognito – Nieuwste kind van super-duo Ed Brubaker en Sean Phillips. Een verhaal over de übermensch, zoals die wel vaker in superheldenstrips verteld worden, maar met een flinke saus crime noir die Brubaker als geen ander kan bereiden.

Het tegenovergestelde van heimwee – Adriaan Jaeggi

Ik moet toegeven dat ik nog nooit een gedicht van de man had gelezen, toen hij overleed. Ik kende wat stukjes van zijn site een beetje en het leek me een sympathiek figuur. Hij oogt ook sympathiek op het omslag en zijn poëzie is… nu ja, sympathiek dus. Maar daarmee bedoel ik niet zoiets als een betuttelende ‘leuk’ of ‘aardig’. Daarmee bedoel ik dat uit alles waarover Jaeggi schrijft een bepaalde sympathie voor de wereld spreekt.  Jaeggi weet raak te slaan, maar is nooit vernietigend: er is altijd iets empathisch in zijn gedichten.

Waar zijn vroegere gedichten nog wat gekunsteld aandoen – wat overigens geheel aan mijn antipathie jegens eindrijm kan liggen – maakt dat gekunstelde in de latere gedichten plaats voor een makkelijk te verstane, messcherpe taal. Het levert een bundel op waarin hoe verder je komt, hoe beter de gedichten worden. Een klein voorbeeld: het terecht door (samensteller en inleider) Erik Jan Harmens geprezen Voor later.

Dit heb ik geprobeerd te zijn:
de stappen die je hoort op een lenteavond
het passeren van stevige zolen op vertrouwde steen
eventueel een flard van Au Privave
of een gefloten partita.

Niet: rolkoffertjes, rolkoffertjes, rolkoffertjes.

Het abattoir van het afscheid - Maarten Inghels

Goed, ik ken de jongen en het is wellicht wat vreemd om je vrienden in je lijstjes op te gaan nemen. Maar waarom eigenlijk? Als je iets goed vindt, mag het erin. Dat is tenminste mijn motto en het is hier gelukkig ook mijn blog. Maar goed, Maarten dus.

Waar hij met Tumult op zich al een sterk debuut neerzette, bewijst hij met Het abattoir (u begrijpt: ik kort af) dat hij wel degelijk de belofte is die hij genoemd wordt. Deze bundel is een veel (ja, slik, ik moet het toch zeggen) volwassenere bundel. De bundel leest langzaam: de regels lopen lang en de toon is zwaarmoedig. En toch voel je ergens een urgentie. Ideaal voor de wintermaanden. Mijn favoriete gedicht uit de bundel, werd door ons aller WSVV op film gezet:

Little Johnny’s Confession - Brian Patten

Deze bundel kocht ik in de immer goed bevoorraadde bus van Thies, tijdens het Wintertuinfestival. Tijdens het festival heb ik het altijd zo druk, dat er weinig tijd is om te lezen, dus koop ik graag een dichtbundel om de week door te komen.

Onze Writer in Residence Ralf Thenior complimenteerde me meteen met de keuze en begon te vertellen over de Liverpool Poets. Ze waren rond dezelfde tijd bezig als de beweging waar hij deel van uitmaakte en hadden daar een enorme invloed op. ‘Maar ze hadden een soort lichtzinnigheid, humor, die bij ons nooit echt tot ontplooiing kwam. Behalve bij mij dan, maar dat blijft tussen ons.’, zei hij. Sorry, Ralf.

Hij heeft gelijk: opvallend aan deze bundel is het gemak waarmee humor en serieuze zaken verenigd worden. Het is een bundel waarin verteld wordt hoe zijn generatie Batman en Superman vermoorden door ouder te worden, een bundel over de meisjes die uit zijn straat zijn vertrokken om elders te gaan wonen en een bundel over een gefaalde opvoeding. En vooral een mooie bundel. Een van mijn favorieten is het aan Pink Floyd doen denkende Little Johnny’s Change of Personality:

This afternoon
while looking for hidden meanings in Superman
And discussing tadpole collections
I dicovered I belonged to Generation X
And developed numerous complexes;
I turned on to Gothic fairytales and Alister Crowley
Equated Batman with homosexuality, so

Please Mr. Teacher, Sir,
Turn round from your blackboard
The whole class has its hands up,
We’re in rather a hurry.
The desks are returning to the forests,
The inkwells are overflowing,
The boys in the backrow have drowned.
Please Mr. Teacher, Sir,
Turn round from your blackboard,
Your chalks are crumbling,
Your cane’s decaying,
Turn round from your blackboard.
We’re thinking of leaving.

This afternoon
a quiet criminal moves through the classroom
Deciding on his future;
Around him, things have fallen apart –
Something’s placed an inkstained finger
On his heart.

Met al zijn ontsporende metaforen, jeugdsentimenten, cynisme, zelfspot en wat iets meer zij, heeft Patten deze in 1967 verschenen bundel tot een tijdloze collectie gemaakt. Lezen!

Verder nog de moeite waard:

Nu u! – Vooral om de gedichten van H.H. Ter Balkt, Eva Gerlach en F. Starik. En de mooie vormgeving.

Grote Smerige Vlinder – Hoewel Fierens soms wat te flauw is (doodgesmurft en cafébaas leest voor uit eigen werk), mag deze bundel eigenlijk niet missen in je collectie. Fierens is bij vlagen ook ontroerend als de pest. En het rockt als een motherfucker.

Print is dead – Zodat u nog eens kunt nadenken over hoe goed en onderschat Ivo Allewaert eigenlijk wel niet is. (Om nog maar van verschillende geweldige prozabijdragen te zwijgen).