Lieve Hanneke,

ik zou kunnen beginnen door te zeggen dat aankomen in Berlijn altijd een beetje thuiskomen is, maar dat is cliché en pathetisch. Het is meer zoals voor het eerst weer gaan zwemmen in de zomer: je kijkt ernaar uit, weet dat je de bewegingen nog kent, maar het gevoel dat je krijgt als je het water inloopt is altijd weer nieuw, voelt altijd weer anders. Bijvoorbeeld kouder dan je gedacht had.

Berlijn was koud deze week. Heel koud. Voor de deuren van Tacheles deelde ik een kop smerige koffie met Bert en een kunstenares die ons een rondleiding gaf – om warm te blijven. Ik ben naar de Kaufhof op Alexanderplatz geweest om een lange unterhose te kopen. En regelmatig doken we weer even het hotel in om warm te worden. Berlijn was koud deze week.

Ik zou je kunnen schrijven over ons hotel, het Michelberger aan de Warschauerstraße, dat gevuld is met verwijzingen naar The Big Lebowski (en waar die film non-stop op de gangen en de kamers draait). Je kunt er wat gaan drinken. De lobby annex café heet Honolulu en de sfeer is er fijn. Ze hebben Brezels. Ik zou je kunnen schrijven over hoeveel ik van de S-Bahn houd. Ik zou je kunnen schrijven over wat ik allemaal gekocht heb (ik heb in het buitenland altijd de neiging veel geld uit te geven). Ik zou je kunnen schrijven over de Kartoffelkeller, waar zelfs de toetjes aardappels bevatten (en die mijn favoriete plek is voor schnitzels). Maar ik schrijf je liever over Anna en de gebouwen. De dingen waar ik altijd over schrijf dus.

Dinsdagochtend stapte Anna op de S-Bahn tussen Potsdamer Platz en de Oranienburgerstraße. Dit keer was ze blond. Ze zag er zacht uit – niet dik, maar zacht. Ze had grote, donkere ogen en zat comfortabel aan het raam in haar spijkerbroek met gaten, sneakers en windbreker. Ze keek naar buiten. Ze leek gelukkig. Niet gelukkig zoals een meisje dat net bij de leukste jongen ter wereld vandaan kwam, maar gelukkig zoals een meisje dat blij is zichzelf te zijn. Blij is met haar leven.

Halverwege de rit zag ze dat ik haar zag en iets later stapten twee incognito controleurs op. Er was drukte, gezoek naar kaartjes en we verloren het sporadische oogcontact. Bij het uitstappen zag ik dat ze twee dreads had. Ze nam dezelfde halte, maar niet dezelfde uitgang, wat zoveel betekent als dat we van elkaar wegliepen.

‘s Avonds zag ik haar weer. Dit keer was ze Jackie Onassis. In de benedenzaal van het C/O (op de hoek van de Oranienburgerstraße en de Tucholskystraße) wordt werk van Ron Galella, oerpaparazzo, tentoongesteld. Er is een foto van Marlon Brando vlak voordat die Rons kaak brak. Er is een foto van de keer daarop dat hij poogde een foto van Marlon te maken. Ron droeg een football-helm. Er is ook een foto van Hitchcock die goud waard is en er is een foto van Mick Jagger die betrapt wordt met Jerry Hall, voordat dat bekend was. Het is iets voor jou, die expositie.

Maar de mooiste foto is van Jackie Onassis. Ron was naar een tenniswedstrijd van haar dochter gegaan. Jackie probeerde hem verwijderd te krijgen, maar dat lukte niet. Dus rende ze zelf maar weg. Op de foto zie je de wegrennende Jackie, ver in een veld. Je ziet niet eens echt dat zij het is, maar je weet het. Volgens het verhaal kwam ze uiteindelijk op een jogging track terecht. Zo is het leven, denk ik. In een documentaire die daar draait wordt beweerd dat Ron verliefd was op Jackie. Zij daarentegen gaf haar lijfwacht de opdracht: “Smash his camera.”

Op de bovenverdieping stond Anna naast me. Dit keer had ze bruin haar, ongelooflijk lange benen en een omgekeerd evenredig kort rokje. We lazen de informatie over de expositie die op die verdieping was, het werk van Gundula Schulze Eldowy. Ik las de Duitse tekst, zij de Engelse. Ik leunde tegen een pilaar, maar Anna danste. Zo leek het tenminste. Ze kon niet stil blijven staan: enerzijds alsof ze pasjes volgde, anderzijds alsof ze zenuwachtig was. Even stonden we helemaal alleen in die gang. Totdat er mensen naar boven kwamen. Ik liep naar links, Anna naar rechts. De tentoonstelling was heftig. Anna was terecht zenuwachtig.

De avond erop dacht ik Anna ook nog te zien bij de kassa van een poëzielezing. Ze was weer blond, maar dit keer geverfd. Ze had lappen stof om zich heen geslagen – het was koud in Berlijn – en grotere ogen dan voorheen. Ze fluisterde omdat de lezing al begonnen was. Normaal als mensen fluisteren klinkt het lelijk, raspend en instabiel. Bij haar niet. Het was een melodieuze, stabiele fluister, ondanks de kou. Later zag ik dat ze Uggs droeg en dus Anna niet kon zijn. Het was een onvergeeflijk vervelende poëzielezing.

Die avond was alweer mijn laatste in Berlijn. Na de lezing gingen Bert en ik meteen terug naar het hotel. We dronken nog een biertje op onze kamer en keken nog een stuk van The Big Lebowski. Bert ging slapen en ik liep nog even doelloos door de lobby, plakte wat stickers, verstopte mijn laatste zines en schreef iets in het gastenboek. Berlijn is een moeilijke stad om te verlaten. Ik sliep slecht, stond vroeg op en kocht drie Brezels voor in de trein. Anna was nergens meer.

Ik heb vergeten je te schrijven over de gebouwen, maar dat geeft niet: ze zijn overal.

Groetjes,
Dennis

P.S.: Doe je de groeten aan Vincent?

Het gedicht Wie houdt Linda tegen? is het meest gecoverde gedicht uit mijn bundel. Het is bekender in de uitvoering van de Asfaltfeeën dan in mijn eigen – onlangs op cd verschenen. Daarnaast werd het bij Poetracks Talent nog door vier bands muzikaal vertolkt. Ten slotte vertaalde de Duitse dichter Ralf Thenior het deze zomer. In een nieuwe serie, roterfandenlyrik, mocht hij een gedicht van een buitenlandse dichter naar keuze opnemen, Fenster zur Welt noemen ze dat. Ralf koos Linda, in de verantwoording schrijft hij:

Het gedicht beviel me meteen bij de eerste keer lezen. Ik ken Linda. Ook ik weet haar naam niet. Haar in dit gedicht weer tegen te komen, heeft me aan veel situaties herinnert, waarin ik haar gezien heb, om haar meteen weer te vergeten. Eigenlijk heb ik haar door dit gedicht voor het eerst precies waargenomen.

Het gaat om ons tijdelijke niche-bestaan in de anonimiteit van de steden. De regelmatige, toevallige ontmoeting met een slonzig meisje tot een scène geperst, die een merkwaardig, beklemmend gevoel oproept. Ik ontdek, dat ik voor anderen een Linda-figuur ben. Sympathie voor Linda komt op en het angstbeeld dat de sjabloon leeg is.

Ik mailde hem gisteren om hem te vertellen dat ik zijn vertaling in zine-vorm ging gieten. En hem nog een keer voor deze mooie woorden te bedanken. Hij mailde terug dat hij het gedicht een paar dagen geleden in Hamburg (op de Reeperbahn) had voorgelezen. Een stem achter in de zaal riep dat het ook een gedicht van Thenior had kunnen zijn. “Das hat mich gefreut.”

En mij. En nu gaat Linda naar Berlijn. De foto op de voorkant van het zine maakte ik twee jaar geleden in Berlijn, twee weken voor het verschijnen van mijn debuutbundel. Daarmee is de cirkel rond.

Dag Linda, het ga je goed.

Oplage: 100, gestempeld en genummerd. Mini-zine A8.

Aan de vooravond van gedichtendag trad ik op in de Vera – waar ze goddank nog steeds een select aantal posters zeefdrukken. Daar stond ik met Ellen Deckwitz, Daan Doesborgh, Sieger MG en John ‘Evidently Chickentown’ Cooper Clarke op de planken van de Vera. Ik kan u garanderen dat dat het mooiste feestje van die avond was. Waar dan ook. Cooper Clarke was jarig en dat moest gevierd worden, met zijn gebruikelijke mix van stand-up en rauwe poëzie (al dan niet gemompeld):

Stiekem wilden Daan en ik wel met hem op de foto (en Ellen wil sowieso altijd wel op de foto), maar we konden moeilijk ombeurten met onze mobiele telefoons kiekjes maken. Gelukkig was daar Jan Glas, die naast het best bewaarde poëtische talent van Groningen ook nog eens een geweldige fotograaf is. Daan en ik strikten Jan en beloofden hem backstage te loodsen om ons met een van onze jeugdhelden op de foto te zetten. Enigszins gegeneerd vroeg ik aan John of hij met ons op de foto wilde. En of hij daarvoor even mee de gang op wilde, want het licht in zijn backstagekamer was niet zo goed.

John bleek een verdomd relaxte kerel en willigde in. En zo stonden we in een hoekje op de gang en begon er iemand te zingen. Volgens mij was het John die I will survive inzette. Daarna werden we een soort jukebox van slechte klassiekers. Venus kwam voorbij, maar ook Livin’ la vida loca. Het was een medley die zijn weerga niet kende. Om ons heen verzamelden zich mensen die zich vast afvroegen of ze een ambulance moesten bellen. Of de politie. Maar gelukkig was Jan Glas een van die mensen en leek het nog enigszins op een fotoshoot wat daar gebeurde. Waarvan akte op Jans flickr-stream. Ook al sliep ik weinig, wat ik sliep was de slaap der rechtvaardigen. Of in ieder geval der gelukkigen.

De volgende ochtend moest ik er vroeg uit om les te geven op ArtEZ en me Nijmegenwaarts te spoeden want daar zou (als alles goed was) de poster met het nieuwe stadsgedicht op me wachten. Het was nogal een stressig ding geweest om het op tijd af te krijgen voor die avond, maar de drukker had geleverd. Het gedicht was er. En vrijwel meteen zag iemand de spelfout. Ik had de verkeerde versie naar Joeri (SmooveBusiness) gestuurd. En als je een spelfout naar de drukker stuurt, maak je er meteen vijfhonderd. Ik kocht wat stiften en mijn lief verbeterde zo goed en kwaad als het kon een handvol posters voor die avond. Daar presenteerde ik het gedicht op de Dichtersnachten – zie hieronder.

Johan Roos ontdekte nog een fout en Kim van Kaam verbeterde nog her en der wat en het ding kon meteen weer naar de drukker. Althans, als Joeri’s computer niet gecrashed was. Hij had de bestanden, die bestanden waren onbereikbaar.

Maar vandaag, precies een week na gedichtendag is het er: mijn gedicht voor gedichtendag. Het thema van die dag was Stroom en dan kom je in Nijmegen natuurlijk al heel snel bij de Waal uit. Omdat ik al een gedicht over de brug had geschreven, wilde ik dit gedicht daar een soort vervolg op laten zijn. Dat ziet u vast zelf ook wel. De poster gaat nu naar de drukker en is vanaf eind volgende week weer leverbaar. Als je er een wilt, mail je adres naar stroom [at] denieuwes.com en hij gaat van de drukker zo de post op. Natuurlijk is het gedicht ook hier te lezen.

If you define the wild als self-managing, self-organizing and self propagating, all natural languages are wild systems. The imagination, we can say, for similar reasons, is wild.
Gary Snyder, in een interview met de Paris Review.

Precies een jaar geleden probeerde ik eilander te worden. Voor het eerst in de drie jaar die ik toen op de Vlietberg woonde, kwam het water van de Waal de weg over. Ik zou met een boot aan wal moeten, was de voorspelling. Ik hield een logboek bij van mijn vorderingen in het eilander worden, gelardeerd met citaten van met name Thoreau en Snyder – het populairste wat ik ooit op deze site heb gedaan.

Toen de Waal dit jaar weer begon te stijgen, kwamen met het water de vragen of ik weer thuis vast zou komen te zitten en of ik er weer over ging schrijven. Zeker was er hier genoeg veranderd om over te schrijven. De pick-up van Tattoo-Hans die vorig jaar een glansrol speelde, heeft inmiddels de Vlietberg verlaten. Matthijs en Michiel hebben na het hoogwater juist een pick-up aangeschaft. (In een van die pick-ups reed ik als passagier de afgelopen zomer in het donker door de velden, slalommend tussen de koeien, maar dat is een ander verhaal.) Het voertuig is zo prominent dat het (in duct tape aangebracht) de verkeersborden hier verrijkt en in de grafiek op Johns website officieel het symbool is geworden voor de grens waarop het water de weg over loopt (en de pick-ups echt in actie moeten komen).

Michiel, Matthijs en John zijn zelfs een club begonnen. Je mag erbij als je iets met een laadbak hebt. Ik spaar voor een bakfiets, al vinden ze dat “nu ook weer niet de bedoeling.”

Dit jaar hebben we geen plank voor de deur gemonteerd of een voorraad eten en water aangelegd. We waren rustiger. Er is niks aan de hand. Het is januari, het water stijgt en we zien wel. Ik ben dan misschien nooit een eilander geweest; ik ben hard op weg een echte Vlietberger te worden.

Vlietbergers trekken deze tijd van het jaar gewoon hun laarzen aan en begroeten het water. En ze kanoën in wat eerder hun achtertuin was.

Meer foto’s hier.
Het archief van vorig jaar staat nog steeds online en is er tevens als gratis e-book.

Het boek vertelt het verhaal van een Beer die een grot in gaat voor een winterslaap. Als hij de lente daarop wakker wordt, blijkt er een fabriek precies bovenop die grot gebouwd te zijn. Een Ploegbaas treft de verwonderde beer aan en zegt hem dat hij weer aan het werk moet. Als de Beer daarop antwoordt dat hij een Beer is en niet in de fabriek werkt, lacht de Ploegbaas hem aanvankelijk uit. Maar hij wordt al snel kwaad: “Je bent geen Beer. Je bent een gekke man die zich eens moet scheren en een bontjas draagt.” De Beer wordt meegenomen naar de Bedrijfsleider. En de Derde Onderdirecteur. En de Tweede, en de Eerste. En naar de Directeur. Allemaal proberen ze hem te overtuigen dat hij geen Beer is, maar een een gekke man die zich eens moet scheren en een bontjas draagt.

De Beer die geen Beer was is een modern sprookje, geschreven en geïllustreerd door Frank Tashlin en is nog net zo actueel als toen het in 1946 voor het eerst verscheen. Een verhaal over jezelf zijn en jezelf blijven, wat anderen je ook wijs willen maken.

Het boek werd in 2004 keer vertaald door Hafid Bouazza en uitgegeven bij Van Goor, maar dat boek was helaas niet meer leverbaar. Het leek ON toch wel goed als het boek leverbaar zou zijn, het liefst met de CD van de voorstelling. En opnieuw vertaald. En zo geschiedde.

De Wintertuin nam de verzorging van de uitgave voor haar rekening en dus had ik op meerdere manieren met de nieuwe uitgave te maken. Omdat we het boek tijdens de première al beschikbaar wilden hebben, betekende dat avonden en een weekend doorwerken. Bij de Wintertuin zijn we gek op harde deadlines die op je afstormen als een goederentrein.

Een van de problemen die we hadden, was dat de originele platen niet meer beschikbaar waren. ON had de rechten geregeld met de zoon van Tashlin, maar die woonde “ergens in de woestijn bij Las Vegas” en de originele tekeningen lagen bij zijn weten “in een doos in een of andere bibliotheek.” Scannen dus… en oppoetsen. In alle uitgaven die beschikbaar waren (een stuk of twee), bleken de onderdirecteuren namelijk op spreads door de rug van het boek zijn opgegeten. Ontwerpsuperster Jos Lenkens tekende ze terug. Waarvoor hulde.

Vervolgens moesten de teksten op de platen ook nog vertaald en opnieuw getekend worden. Daarvan nam ik een deel van mijn rekening. Geen milde klus, getuige onderstaande tekening.

Jenny tekende de ‘K’ en de ‘M’ van ‘KERMIS’, trouwens.

Als je de rechten op een tekst en illustraties hebt, betekent dat nog niet dat je ook het recht op een omslag hebt. De beste en mooiste versie die we hadden, de editie van New York Review Children’s Books, gebruikte het plaatje van de beer in een fabriek, ingekleurd met blauw en rood. Na wat zoekwerk bleek ook een oudere versie blauw en rood te gebruiken. We besloten dat we in die traditie gingen staan zonder te stelen. Ik photoshopte de beer voor de fabriek en kleurde de gebouwen in, Jos deed de rest. Sterredacteur Kim van Kaam haalde nog wat fouten uit de tekst en we waren klaar voor de drukker.

Die bleek niet helemaal klaar voor ons, maar dat is weer een heel ander verhaal. Uiteindelijk kwam het boek een dag voor de presentatie binnen, op twee pallets. En het is een verdomd mooi boek geworden.

De Beer die geen Beer was
Hardcover, 64 pagina’s (geïllustreerd), met cd.
ISBN: 978-90-79571-12-3
Bij de betere boekhandel of online bij ON.

Voor de speeldata van de voorstelling kun op de site van De Beer kijken. Hieronder vast een voorproefje.

Doordat ik nog geen jaar geleden een boek over de geschiedenis van het poppodium had geredigeerd, wist ik veel over Roosje. En de verleiding was groot om een soort episch gedicht over de afgelopen veertig jaar te schrijven, met een vooruitwijzing naar wat er nog komen zou. Maar ja, daar was het boek al voor. Het gedicht moest iets anders worden.

De eerste aantekeningen die ik maakte zagen er zo uit:

Gedicht over roosje zou over pop kunnen gaan.
Cf. Atmosphere; “Swear to god hip hop and comic books was my genesis / Respect the life and the fashions of the children / It’s the only culture I’ve got, exactly what we’ve been building “
En ik geloof het pas als het op een sticker past.

Over pop dus en een rare regel over stickers. Die regel van Atmosphere had ik altijd al tof gevonden en daar wilde ik iets mee. Maar wat dat was, werd me pas duidelijk nadat ik bij Incubate de keynote speech van Michael Azerrad gehoord had. Azerrad heeft een (erg fijn) boek geschreven over de Amerikaanse indie-scene in de jaren tachtig, onder de titel Our band could be your life. Die titel is een citaat uit een liedje van The Minutemen die geloofden dat de manier waarop zij de band en alles eromheen inrichtten – jamming econo – een mal kon zijn voor hoe te leven.

En daar moest het gedicht over gaan – niet zozeer over het poppodium zelf, maar over het belang van (pop)muziek in het algemeen. De liedjes waarmee we zijn opgegroeid, deels door zijn bepaald. In een taal die die pop imiteert. (Want: vent en vorm.)

Met Joeri (SmooveBusiness) overlegde ik hoe we dit gedicht zouden uitgeven en we kwamen al snel op het idee van een sticker. Popbands of niet, de bands waar ik mee ben opgegroeid hadden stickers. En zo zou de vorm aansluiten bij het onderwerp. En de regel over stickers in mijn eerste aantekeningen stond dan wel niet meer in het gedicht, het gedicht zou wel op een sticker komen. Volgens Joeri mocht er niet te veel tekst op een sticker, want “dat klopt niet”. Die moesten we dus verstoppen. En dat betekende dat het maximaal 250 tekens mocht hebben.

Het zijn er 249. Het is misschien wel het simpelste, kortste gedicht dat ik ooit geschreven heb. Ik zal er geen hobby van maken, maar ik ben best wel blij met dit kleine ding.

Voor de mensen zonder QR-mogelijkheden: het staat ook gewoon hier.

Prijsvraag: Joeri heeft voor de tekst alleen maar letters gebruikt van de covers popalbums. Wie de meeste weet te noemen, krijgt een bundel, stickers, een poster en gestempelde felicitatiekaart. prijsvraag [at] denieuwes.com

Oké, idioot als het is. Iemand (Marek) heeft ze alle tien geraden. Zonder google. Dat betekent dat de rest van jullie verloren heeft. Prettige feestdagen. Hier zijn ze:

Abba – Waterloo
INXS – Greatest Hits
Michael Jackson – Bad
Zap Mama – Ancestry in Progress
New Kids On The Block – Step By Step
Jennifer Lopez – J-Lo
Madonna – Confessions on a Dancefloor
Prince – Purple Rain
The Monkees – The Monkees
Spice Girls – Greatest Hits

Like one that on a lonesome road
Doth walk in fear and dread,
And having once turned round walks on,
And turns no more his head;
Because he knows a frightful fiend
Doth close behind him tread.
- Samuel Taylor Coleridge, The Rime of the Ancient Mariner

1

Alles is altijd hetzelfde. Ik ken
deze plek, dit hek.

Ik ken een hek.
Dat is genoeg.

Overal waar je gaat,
daar ben je.

2

De bossen, de velden… ze zijn allemaal hetzelfde.

Ik kan me de keer dat ik voor het eers een boom zag niet herinneren. Ik was waarschijnlijk met mijn broer, zoals toen nog altijd het geval was.

Ik herinner me wel het bos aan de overkant van de beek.
In de winter liep het onder en als het vroor kon je tussen de bomen doorschaatsen.
Niet dat we schaatsten. We gleden, stelden ons voor dat we superhelden waren, probeerden de poses die we in strips hadden gezien.

De takken aan de bomen braken al bij de geringste aanraking.
Het had met de kou te maken, maar wij dachten dat we goden waren.

Alleen op die plek
en alleen als het al dagen vroor, waren we goden.

3

Dit is niet veel anders.

Overal waar ik ga,
daar ben ik.

4

Ik ken deze plek, dit water.

Water bevriest overal op dezelfde manier. De kleinere plassen sneller dan de grote, maar vroeg of laat bevriest het water.

Vroeg of laat is het ijs dik genoeg.

Vaak later dan je denkt.

5

De wind heeft nergens een kleur, maar hij is altijd wat hij is, god weet wat.

Takken buigen altijd hetzelfde, alsof bomen kunnen leunen.

Soms alsof ze een buiging maken, de bladeren een applaus.

Mijn broer klom een keer in een boom om omlaag te springen, bovenop een kartonnen doos die we aan de voet hadden neergelegd. Het was een dom idee. We hadden het afgekeken van TV. Iemand was van een wolkenkrabber op een groot blok gestapelde kartonnen dozen gesprongen.

Wij hadden geen wolkenkrabbers.
Wij hadden één doos, zo’n bananendoos.

Mijn broer bleef even liggen, ik trok aan zijn T-shirt, schreeuwde iets en toen keek hij op, grijnzend. Hij ging staan, klopte de rotzooi van zich af en maakte een buiging.

Soms lijkt het alsof de bomen dat weten. Alsof ze een buiging maken.

Soms kun je niet anders dan beleefd terugknikken.

6

Alleen als iets breekt
verandert er iets;

als er iets breekt
of de bliksem inslaat.

7

Ik verdwaalde regelmatig.

Mijn broer was altijd degene met het gevoel voor richting.
Ik was degene met het zakmes.
Niet dat dat me ooit
geholpen heeft.

Het eindigde er altijd mee dat ik ergens was waar ik niet mocht komen.

Of dat ik vastliep.

8

Dit is niet veel anders.

Overal waar je gaat,
daar ben je.

9

Mijn broer vertelde me altijd dat ik de weg uiteindelijk ook zelf wel zou hebben gevonden.

Dat geloofde hij echt.
Het was alleen al laat het begon donker te worden.
Daarom kwam hij me halen.

We zien elkaar niet meer.

10

Iemand vertelde me ooit een verhaal over een schipper die in vlaag van verstandsverbijstering een albatros neerschoot en dat beest bij wijze van boetedoening om zijn nek droeg.

Zo voel ik me vaak.

Overal waar ik ga,
daar ben ik.

11

Er zijn plekken waar we goden zijn. Ik ken die plekken.

Ik ken er een, dat is genoeg.

12

Ik geloofde altijd dat vroeg of laat de bliksem overal een keer inslaat. Dat het ijs altijd later dan je denkt pas dik genoeg is. Soms lijkt het alsof de bomen dat weten. Dat ze daarom een buiging maken.

Ik heb geleerd dat je altijd beleefd terug moet knikken.

Overal waar ik ga,
daar ben je.

Vernietigende hoeveelheid van alles, rechtgehouden door heel weinig

In een toespraak die de Amerikaanse schrijver Neil Gaiman op MIT gaf, vertelde hij dat het de taak van de auteur is om te ontploffen. Het is de taak van academicus om zich in het getroffen gebied te begeven, de scherven op te rapen en te bepalen wat voor soort ontploffing het was, hoeveel schade ze had moeten aanrichten en in hoeverre ze daarin geslaagd is. Als auteur, zegt Gaiman, voelt hij zich meer op zijn gemak in het ontploffen dan in het praten over ontploffingen.

Dat vooraf.

1.
Op Poetry International van dit jaar kwam ik Matthijs Ponte, coördinator van Perdu, tegen en wat me vooral bijgebleven is van ons gesprek is dat hij vond dat ik écht écht Jeroen Mettes moest gaan lezen. Hij wees naar de winkel waar de casette met Weerstandsbeleid en N30 stond en zei: “Hij staat daar.” Ik beloofde dat ik het zou gaan lezen.

Een week of twee later lag de casette op het kantoor van de Wintertuin, waar ik werk. Ik vroeg of ik’m mocht lenen en dat mocht. Thuis zette ik de casette in de boekenkast met een vast voornemen erin te beginnen zodra ik me door de stapel te lezen boeken had heen gewerkt. En de casette begon stof te vangen.

Totdat ik een mail kreeg van Frank Keizer, eveneens van Perdu, met de uitnodiging voor deze avond. Erin stond: De receptie van N30 moet eigenlijk nog op gang komen, en we willen de ontvangst graag een impuls geven door ook dichters te vragen die zich niet al hebben uitgelaten over Mettes (of het zelfs nog niet gelezen hebben), en zo in staat zijn het werk onbevangen tegemoet te treden. Je lijkt ons daarvoor erg geschikt.

2.
Ik moest toegeven: ik had het, in de woorden van Frank Keizer, zelfs nog niet gelezen. Ik had eerder van Mettes gehoord, dat natuurlijk wel. Meerdere malen bezocht ik zijn website, maar ik kwam niet langs die lege post bovenin. Onder die post stonden een flauwe opmerking van Chrétien Breukers, een anoniem kattenbelletje en vanaf het derde bericht de reacties op Mettes’ heengaan. Daaronder stonden dan weer een hoop spamberichten. Ik werd er misselijk van. Ik vond het te veel om overheen te stappen. Ik voelde me een buitenstaander, een voyeur zelfs. Daarom had ik me nooit met Mettes beziggehouden.

3.
Maar nu moest ik. Gelukkig was er die casette. Ik wist dat er een poëtica rondom het gedicht te vinden was in Weerstandsbeleid, maar besloot het aan te pakken zoals ik dat altijd doe: gewoon beginnen te lezen, onderstrepen wat iets met me doet en dan een hoekje omvouwen van de blaadjes waarop ik iets heb onderstreept. Dan zou ik later die onderstrepingen overtypen, ernaar kijken en in een keer weten wat ik over Jeroen Mettes (en vooral over N30) zou moeten zeggen. Zo had dat altijd gewerkt.
Ik onderstreepte op elke pagina wel drie of vier zinnen. Zinnen zoals: Ik zag een man – een mens met een gezicht en een geslacht en een manier van kleden en fietsen – en ik dacht: daar gaat een zin. Of een zin als: Mijn kapsel is géén statement. Maar ook: Op de koffie bij de familie van je vriendin na Auschwitz is onmogelijk.

En zo had ik er op de eerste 30 pagina’s wel een stuk of 40 onderstreept. Ik wist niet welke kant ik de hoekjes op moest vouwen. Er ontstond een gat in de rechter onderhoek van het boek. Daar zat ik met een gehavend boek (dat ik vast en zeker moest terugbetalen aan mijn werkgever) en geen manier om er iets zinnigs over te zeggen. Terwijl precies dat, over minder dan een week nog, van me verwacht werd.

4.
Ik pakte er toch de poëtica uit Weerstandsbeleid bij. Daar werd ik vooral getroffen door het volgende:

Probleem: de mogelijkheid van een gemeenschappelijk spreken (poëzie) bij gebrek aan ‘wij’. Of: wat is een ‘wij’ dat geen collectief subject (of in ieder geval geen volonté générale) is?

In de brief die Mettes schreef aan Samuel Vriezen – en die als inleiding bij N30 is opgenomen – had ik al gelezen dat Mettes een soort tale of the tribe voor ogen stond, in een samenleving die het aan tribe & tale ontbreekt en ik had er iets gemeenschappelijks in ontdekt. De passage uit de poëtica leek echter wel heel erg veel op wat ik mensen over mijn eerste bundel vertelde als ze vroegen waar het over ging.

Daar moest ik dan hier maar over gaan hebben. Ik zou mij en Mettes als gezamelijke strijders opvoeren, mannen met dezelfde visie, dezelfde idealen.
Maar dat zou liegen zijn. Want ik was er dan wel van overtuigd dat Mettes en ik elkaar ergens raakten, maar het voelde niet goed de uitwerking van mijn bij vlagen adolescent aandoende bundel naast het monsterproject dat N30 voor hem geweest moet zijn te leggen. Hoeveel ik ook in Mettes mocht herkennen. Op hoeveel zinnen ik ook hardop ‘ja!’ schreeuwde, uiteindelijk waren we toch twee compleet verschillende dichters. Ik had nog steeds niks en minder dan een week om iets te verzinnen.

5.
Ik bedacht me dit: op open dagen van de ArtEZ, de kunstacademie in Arnhem waar ik lesgeef, houd ik altijd een praatje over de vier typen kunstenaars die de Amerikaanse striptekenaar Scott McCloud onderscheidt. (Ik vlieg er even doorheen.)

Allereerst zijn er de classicisten, die geloven in traditie en vakmanschap en die kunst proberen te maken voor de eeuwigheid. De tweede categorie zijn de formalisten, die de vorm waarin ze werken willen begrijpen, ermee willen experimenteren. Ze schuiven graag de inhoud naar de achtergrond om nieuwe ideeën omtrent die vorm voorrang te geven. Als derde zijn er de animisten, voor wie de inhoud juist op de voorgrond staat. Ze willen het leven weergeven. Ze geloven in personages en verhalen, meer dan in kunst. Het zijn intuïtieve wezens. Ten slotte zijn er nog de iconoclasten die eerlijkheid, vitaliteit, authenticiteit en pretentieloosheid hoog in het vaandel hebben staan. Ze laten zich door niemand vertellen wat wel of niet kan, niet eens door zichzelf; ze weigeren vooral zich te conformeren aan wat dan ook.

Je kunt prima trekken uit verschillende categoriën vertonen. Zo vinden animisten en iconoclasten beiden het leven belangrijker dan de kunst, waar het voor de classicisten en formalisten precies andersom is. Aan de andere kant delen formalisten en iconoclasten de drang naar revolutie, terwijl classicisten en animisten meer in traditie geloven. Het wordt pas moeilijk als je probeert tegelijkertijd classicist en iconoclast te zijn, of tegelijkertijd formalist en animist. Het kan, maar het is moeilijk.

Het probleem met Jeroen Mettes was: hij was het allemaal en geen van allen. Nog minder dan een paar dagen om iets zinnigs over hem te zeggen.

6.
Maar ik was wel verder. Een van de eerste gedachten die ik had toen ik in N30 begon te lezen was: jeetje, wat veel allemaal. Ik had het idee dat Mettes alles probeerde te vangen en het liefst tegelijkertijd. Het probleem met alles is: het is te veel.

Daarom selecteren we en doordat we selecteren kiezen of creeëren we verhalen, en nog belangrijker: helden. En eigenlijk zijn er maar twee typen schrijvers: zij die de helden beschrijven en zij die er een willen zijn. Mettes wilde er veel liever een zijn dan er een creeëren.

Kunstenaars zoals Mettes zijn gamechangers, die niet in hokjes vallen, omdat ze precies de hokjes zelf op de schop willen nemen. Was hij hier nog geweest, was er meer van hem verschenen, was er een vent overgebleven om achter dit werk te staan: het Nederlandse poëzielandschap had er onmiskenbaar anders bijgelegen. Het mocht niet zo zijn.

7.
Ik was laatst op een concert van het hiphoplabel Rhymesayers. Een van de beste paarden van stal, Brother Ali, wilde handen in de lucht zien voor de kunst. Want, zo zei hij: Art is how we know we’re not alone in this motherfucker.

Dat is het gevoel dat me steeds weer bekruipt als ik in Mettes lees. Hij is er ver voor moeten gaan. Het was beter geweest als hij precies datzelfde gevoel had gehad bij het schrijven van N30.

Handen in de lucht voor Jeroen Mettes.

Allereerst is daar Kopstoot. Het magazine van Eva Mouton. In de drie-en-nog-wat-jaar die ik voor de wintertuin heb mogen werken heeft bijna geen enkel project me zoveel hoofdpijn, ongemakkelijke situaties en slapeloze nachten opgeleverd als dit magazine. Maar geen enkel project is dat alles zo hard de moeite waard geweest als dit project.

En dan heb ik het over twee jaar geleden dat dit idee kwam via de avond dat we min of meer huilend tegenover elkaar stonden tot aan vanavond. Maar vooral die keer dat Eva hier kwam om het magazine vorm te geven en ze mij van tevoren sms’te: Het is toch ook wel mooi weer in Nijmegen? Ik heb een open tas bij me. Dat was het moment waarop ik wist wat iedereen moet weten: Eva heeft gelijk. Punt.

De afgelopen maand hebben we de laatste puntjes op de i gezet, het magazine gedrukt en gepresenteerd. En het is geweldig geworden. Ik ben enorm trots op dit ding. Bestellen kun je bij de Wintertuin. Voor een gesigneerd exemplaar kun je bij Eva terecht.

Daarnaast werken we rustig door aan Lucy, die momenteel weer eens een gedaanteverwisseling ondergaat. Donderdag 24 november waren Macronizm en ik te gast in De Avonden, waar we een uitgeklede versie van twee nummers speelden:

Daarnaast heb ik de afgelopen tijd gewerkt aan een monoloog voor een korte film van Vincent Zegveld die waarschijnlijk ergens in maart volgend jaar vertoond gaat worden, heb ik een kinderboek vertaald dat eind december verschijnt, werk ik aan nog een handvol projecten voor begin 2012 en heb ik natuurlijk stug doorgeschreven aan bundel nummer twee.

Wat dat laatste betreft: er is een voorproefje te vinden bij hard//hoofd, waar het gedicht Luuk is gepubliceerd. Het is voorzien van een toffe illustratie van Gemma Pauwels.

Over toffe illustraties gesproken: Jop Luberti, man van het logo dat hier rechts op mijn site en al mijn enveloppen prijkt, heeft vier nieuwe logo’s gemaakt voor De Nieuwe S, waarvan ik er zeker een zal gebruiken in de toekomst.

Over Jop Luberti gesproken… Alweer twee jaar geleden zette hij Gerrit Komrij’s voordracht van mijn gedicht Let them eat cake op muziek. Die track is inmiddels voorzien van een heuse clip, door Rens van Meegen:

U ziet: er gebeurt genoeg. Ik ben er snel weer. Tot dan.

“Was jij er ook nog toen de politie kwam?”, vroeg Sjors. Ik kon dat niet ontkennen. We houden nu eenmaal van feesten. Het goede soort. De politie houdt van knuppels. En honden, Mechelse herders. Dat is hun ding. En soms loopt het goede soort feesten verkeerd af. Heel erg verkeerd. En uit zijn vraag kon ik afleiden dat Sjors dat niet meer had meegekregen. Dat hij waarschijnlijk bij de eerste zwaailichten over het hek aan de achterkant was gesjeesd. Wij, die achterbleven, stellen dat soort vragen niet. Wij vertellen hetzelfde verhaal opnieuw en opnieuw en opnieuw. In de hoop dat het een keer anders afloopt.

Op De Optimist is een nieuw kort verhaal van mij te lezen: Plaats Delict. Er is weer een toffe illustratie bij gemaakt, dit keer door Martijn Boot.

Ik schreef het verhaal voor de opening van de vierde expositie in de serie Plaats Delict. Het is gebaseerd op een eerder verhaal van mij – De Fakkeldrager – dat in 2009 verscheen in Het Nieuwe Zwart. Dat boek was heel lang uitverkocht, maar is vanaf vandaag verkrijgbaar als e-book, voor bijna gratis. Proost.