Megalomanie is een keuze

Een handvol gedachten over de verhouding artikel/stiftgedichten

provocatiestegenstandersaanhangersEen van de vragen die me bij stiftgedichten al een tijdje bezighoudt is de relatie tussen de inhoud van het artikel en de inhoud van het gedicht. Een artikel heeft een bepaald onderwerp en dat onderwerp wordt besproken door middel van bepaalde woorden. Een artikel over De Literaire Zoo put uit een ander jargon, register dan een artikel over de aanleg van de Noord/Zuidlijn. In die zin kiest de stiftdichter het jargon van zijn gedicht alleen in zoverre hij het artikel bewust op uitkiest. Vaak kies ik zelf niet bewust voor een bepaald artikel omwille van de woordkeuze, maar omwille van mooie, interessante beelden, contrasterende woorden in kolommen naast elkaar, etc. Ik vroeg Austin Kleon hoe hij daarover dacht en hij mailde terug:

Most of the time I don’t even read the article before I start trying to find a poem. I just try to treat the article as a big block of words — raw materiaI — you’re trying to link up words that put a picture in your head. Allen Ginsberg called it “shopping for images” (link).

I once made a joke that the business section makes for the worst poems, because that’s where the worst writing in the paper is.  Business writing is full of company names and abstract words like “acquisition”, “merger”, etc. Not to say that I haven’t made a poems from the business section (link). But I do prefer the Life or Arts section, because those both have more concrete nouns and verbs. They’re about people doing things: stealing a car, painting a picture, tearing down a house, etc.

Het jargon van een artikel beïnvloedt niet alleen het jargon van het gedicht, ook de inhoud van een gedicht lijkt gebonden te zijn aan de inhoud van het artikel. De analyse van een voetbalwedstrijd levert andere gedichten op dan een artikel over biologische landbouw, hoewel ik niet uitsluit dat het landbouwartikel een gedicht zou kunnen opleveren dat over voetbal gaat. De ongeschreven regel is namelijk dat het gedicht meer moet worden dan een samenvatting van het artikel:

I do think the contents of the article have a lot to do with the resulting poems — after all, you can’t find words in the article that aren’t already there. An article about architecture is bound to have the words “building” or “space” or “house” and that has some effect on what you come up with. But the really magic poems are when you completely TRANSFORM those words into a poem with a subject matter or meaning completely different from the article. That’s the key word: transformation.

Dat spel – het transformeren van de inhoud – beheerst Dimitri Antonissen, de meest bedreven stiftdichter in het Nederlandse taalgebied, als geen ander. Maar zijn werk maakt die transformatie ook vaak zichtbaar. Voor de schrijver is die transformatie van natuurlijk altijd duidelijk. Hij weet wat hij geschrapt heeft. Maar hoe maak je die spanning aan de lezer duidelijk? Dat maakt een stiftgedicht namelijk pas interessant.

De relatie tussen het oorspronkelijke artikel en het gedicht wordt in eerste instantie natuurlijk duidelijk door wat er niet staat, het zwart. De afstanden tussen woorden die gekozen zijn, vertellen iets over het oorspronkelijke artikel, al is het maar iets vaags. Interessanter wordt het, als die spanning ook duidelijk wordt in de overgebleven tekst. En dat kan op veel manieren. Die manieren zijn het onderzoeken waard.

Het gedicht kan bijvoorbeeld een commentaar zijn op de oorspronkelijke tekst, met woorden uit die tekst zelf. Een soort pastiche. Die probeerde ik te maken op basis van een column van Sylvain Ephimenco in de Trouw van dinsdag 3 maart (online hier). Nu moet ik zeggen dat ik niet zo heel erg van actualiteitscolumnisme houd, maar dat is een persoonlijke voorkeur. Het is mij vaak iets te snel en daardoor misschien wat meer doorspekt met clichés, populisme, borstklopperij of stating-the-bloody-obvious. Ik voelde me wel aangetrokken door de ruime regelafstand, want die zou een rommelig stiftdichter als ik wat meer ruimte voor fouten geven (ik zou wat vaker kunnen uitschieten zonder het gedicht om zeep te helpen). Ten tweede viel me de mooie groepering van de woorden ‘provocaties’, ‘tegenstanders’ en ‘aanhangers’ op. Waar vind je die woorden dichter bij elkaar dan in een column? Vanaf nu ook in dit stiftgedicht, dat probeert iets van de oorspronkelijke tekst bloot te geven, meer dan dat het probeert de oorspronkelijke tekst te schrappen.

groupies

Advertenties

6 thoughts on “Megalomanie is een keuze

  1. Pingback: Sproeten « Blog Archive « Gemarkeerd

  2. Dank u. Het zijn nog wat losse gedachten, hinkend op veel benen tegelijkertijd, maar volgens mij mag er op een blog best hardop gedacht worden.

  3. precies! daar is een blog ook voor. dat vergeet ‘men’ wel eens.
    ik heb het niet zo op etalages; daar mis ik toch het lef om het persoonlijke tintje de ruimte te geven. dan krijg je oppervlakkige eenheidsworst. tenminste, dat risico draagt het in zich.

    nou ja, dat waren wat losse gedachten van deze kant. het is wel de ernstige dag van de losse dingen. vandaag. hmm.

  4. Pingback: Megalomanie is een keuze (2) « De Nieuwe S

  5. Pingback: Zo « De Nieuwe S

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s