Workshop Stiftdichten

Banner Kunst in de Luwte 2

De komende twee dagen geef ik een workshop stiftdichten tijdens het festival Kunst in de Luwte in Roosdaal, België. Het was weer een tijd geleden dat ik een workshop in elkaar draaide. Gemakzucht bij ORP zorgde ervoor dat ik steeds dezelfde dingen deed. Dit keer heb ik een nieuwe workshop uit de klei getrokken, compleet met begeleidend boekje met uitgebreide teksten en oefeningen voor alle deelnemers. Vandaar dat het wat rustiger was op dit blog. Nu net heb ik de laatste hand gelegd aan het materiaal (lees; heb ik met mijn lief krantenfoto’s op zwaar papier zitten plakken). Ik heb er zin in. Waarschijnlijk zet ik het boekje na de workshops online, als gratis download en post ik wellicht wat resultaten. Hieronder alvast een tekst uit het boekje met voorbeeldoefening.

stift

BEELDEN PASSEN

De dichter William Carlos Williams is een van de grootste invloeden geweest op de Amerikaanse poëzie van de twintigste eeuw. Zijn credo ‘no ideas but in things’ werd snel opgepikt door de Beat Generation en na deze steeds weer door latere generaties. Williams wilde met zijn uitspraak zijn collega-dichters aansporen om de literaire allusies, de ingewikkelde intertekstuele trucjes en de traditionele vormen vaarwel te zeggen. Het was een oproep om de Amerikaanse wereld zoals die was te verbeelden. Abstracte ideeën mochten alleen maar in gedichten voorkomen voor zover ze vertegenwoordigd werden in concrete beelden. Jack Kerouac zou later soortgelijke ‘regels’ voor proza declameren met uitspraken als: ‘No time for poetry but exactly what is’, ‘Dont think of words when you stop but to see picture better.’ en ‘Write for the world to read and see yr exact pictures of it.

Uiteindelijk hebben uitspraken als deze veel gemeen met het algemeen bekende adagium ‘Show. don’t tell’. Inderdaad lijken gedichten met concrete beelden (veel meer dan postmoderne taalspelletjes) de meerderheid van de hedendaagse poëzie te vormen. Soms zal een dichter beelden zoeken bij een gedachte die hij wil overbrengen, soms volgen de gedachten en ideeën pas uit de beelden die een dichter verzamelt. Beeld en gedachte gaan vaak samen in het uiteindelijke gedicht, ongeacht wat er nu eerst was: de kip of het ei.

Het stiftgedicht, dat immers ook een genre van Amerikaanse origine is, lijkt ook vooral kracht te putten uit concrete beelden. In zijn eerste stiftgedichten gebruikte hij zelfs nog veel plaatjes uit het originele artikel en waren de stiftgedichten daar bijna een alternatief bijschrift voor. Het feit dat hij de gedichten toen nog ‘newspaper blackout comics‘ noemde, zegt natuurlijk ook een hoop.

Wanneer hij een gedicht maakt, gaat Kleon op zoek naar beelden die hem aanspreken:

Most of the time I don’t even read the article before I start trying to find a poem. I just try to treat the article as a big block of words — raw materiaI — you’re trying to link up words that put a picture in your head. Allen Ginsberg called it “shopping for images”.

Op zijn blog plaatste hij het citaat uit het gedicht van Ginsberg (niet geheel ontoevallig een leerling van Williams):

What thoughts I have of you tonight, Walt Whitman, for I walked
down the sidestreets under the trees with a headache self-conscious looking
at the full moon.

In my hungry fatigue, and shopping for images, I went into the neon
fruit supermarket, dreaming of your enumerations!

Kleon voegt hieraan toe:

Underlining. Highlighting. Circling. When we read interactively, when we “alter” texts, we’re isolating little bits of writing that speak to us. Fire our imaginations. Illuminate something.
It’s the same thing when we hyperlink: we’re pointing to something that speaks to us.
And it’s the same thing when I make a blackout poem.

Het ene beeld na het andere beeld maakt echter (in de meeste gevallen) nog geen geslaagd gedicht: het is pas als de beelden een relatie met elkaar aangaan, dat er een verhaal of gedicht ontstaat. Zo’n relatie is vaker wel dan niet een contrast (of juxtapositie):

De juxtapositie is vooral bekend in de muziek en in de schilderkunst, bedoeld als contrast maar, hoewel minder voorkomend, zijn juxtaposities soms ook bedoeld om een overeenkomst aan te geven. Door twee dingen naast elkaar te plaatsen kun je verschillen en overeenkomsten duidelijker zien. Je kunt er echter ook verbanden door laten zien of suggereren.

Een bekende toepassing, bedoeld om een overeenkomst aan te geven is een gezond ogend opgewekt mens te laten zien op een afbeelding in combinatie met (naast) een product met de bedoeling door die combinatie meer van dat product te verkopen (reclame).

Een juxtapositie in de literatuur is dus het naast elkaar plaatsen van twee met elkaar contrasterende beelden, die door hun aanwezigheid naast elkaar een nieuwe betekenis vormen. Dat wil niet zeggen dat alle beelden het tegenovergestelde van elkaar moeten zijn. Ze kunnen uit verschillende jargons komen (dan ligt het contrast in het woordgebruik, meer dan in het beeld) of bijvoorbeeld niets met elkaar te maken hebben (om daar te spreken van een contrast is dan weer overbodig). In alle gevallen moeten ze echter elkaar verrijken of om het wat klassieker te zeggen: het geheel moet meer zijn dan de som der delen.

Oefening: Bijschriften
Benodigdheden: Krantenfoto’s, krantenkoppen, pen, papier.

Kies een foto uit de stapel krantenfoto’s en zoek een krantenkop erbij als alternatief bijschrift. Probeer tot een combinatie te komen die meer is dan een simpele nevenschikking van woord en beeld. Een mogelijke variant hierop is dat je je eigen onderschrift verzint. Mocht je tijd en zin over hebben, kun je ook een begin maken aan het bijbehorende krantenartikel: verzin het verhaal bij de kop en de foto.

Advertenties

7 thoughts on “Workshop Stiftdichten

  1. Tof dat je een nieuwe workshop ontwikkeld hebt, ik weet niet wat de oplage is van je boekje, maar wil er best eentje inzien/hebben. De gele versie met het lampje bekijk ik nog wel eens moet goede gevoelens.

  2. @ Dimitri: het verslag komt morgen, het boekje is naar je onderweg.
    @ WS: Ik zal er ook een voor jou apart houden. Die met dat lampje heb ik ook nog ja, een aantal oefeningen zit er ook gewoon nog in, een aantal nieuwe van Bert en (eindelijk!) cut-ups. Ik heb me sufgeknipt op gedichten.

  3. Pingback: VWorkshop Stiftdichten (#2) « De Nieuwe S

  4. Pingback: Workshop Stiftdichten (#2) « De Nieuwe S

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s